Son birkaç yıldır internette geçirilen birkaç dakika bile insanı kendisini analiz etmeye itiyor. Bir video izliyorsunuz ve “borderline kişilik bozukluğunun belirtileri” karşınıza çıkıyor. Başka bir gönderi dikkat eksikliği belirtilerini anlatıyor. Sonra biri geliyor ve yaşadığınız her davranışı bir travma tepkisine bağlıyor. Bir noktadan sonra insan ister istemez kendine dönüp “Acaba bende de mi var?” diye düşünmeye başlıyor. Sanırım internet bizi hiç olmadığımız kadar öz farkındalıklı hale getirdi.

İlk bakışta bu kötü bir şey gibi görünmüyor tabii. İnsanların mental sağlık hakkında konuşabilmesi, psikolojik kavramları öğrenmesi ve kendi davranışlarını anlamaya çalışması oldukça önemli. Eskiden insanların sadece “abartıyorsun” diyerek geçiştirdiği birçok konu artık daha görünür halde. İnsanlar duygularını anlamaya, sınır koymaya ve kendilerini tanımaya çalışıyor. Bu kısmı oldukça değerli. Ama bence işin biraz yorucu bir tarafı da var.

Çünkü artık herkes sürekli kendisini analiz ediyor. Neden böyle davrandım? Bu söylediğim cümle toxic miydi? Ben mi manipülatifim? Bu davranışım travma tepkisi olabilir mi? İnsan bir noktadan sonra sadece yaşamak yerine kendisini dışarıdan izlemeye başlıyor. Sanki hepimiz kendi psikolojik vaka analizimizi yapıyoruz gibi.

Özellikle self-diagnosis kültürü bunun büyük bir parçası haline geldi. İnsanlar birkaç video izleyip kendilerine dikkat eksikliği, anksiyete ya da farklı psikolojik durumlar teşhisi koyabiliyor. Tabii ki bazı insanlar gerçekten yaşadıkları şeyleri ilk kez bu içerikler sayesinde fark ediyor olabilir ve bu çok değerli. Ancak internetin algoritması, en sıradan insan davranışlarını bile bazen bir “belirti” gibi göstermeye başlayabiliyor. Ve bir anda hepimiz kendimizde bir problem aramaya başlıyoruz.

Üzgün hissetmek depresyon, insanlardan uzaklaşmak travma tepkisi, hoşlanmadığımız bir davranış narcissism etiketiyle açıklanıyor. Böyle olunca da normal insan deneyimleri ile gerçekten profesyonel destek gerektiren durumların sınırı bulanıklaşabiliyor. Ve sanırım bu durumun en yorucu tarafı şu: insanlar artık kendilerini anlamaya çalışmaktan çok, kendilerini kategorize etmeye çalışıyor. Her hissin bir etiketi, her davranışın bir psikolojik açıklaması olmak zorundaymış gibi. Halbuki bazen kötü hissetmemizin sebebi sadece kötü bir gün geçirmiş olmamız olabilir.

Belki de sürekli kendimizi analiz etmek, bir noktadan sonra kendimizle doğal bağımızı zedeliyor. Çünkü insan sürekli kendi davranışlarını gözlemlediğinde rahatça yaşayamaz hale geliyor. Her hareketin altında daha büyük bir anlam aramaya başlıyor.

Bence öz farkındalık oldukça değerli bir şey. Kendini tanımak, sınırlarını bilmek ve davranışlarını anlamaya çalışmak gerçekten önemli. Ancak belki de iyi oluş, kendimizi sürekli problem gibi incelemekten değil; bazen sadece insan olduğumuzu kabul edebilmekten geçiyordur.